U PENZIJU TEK SA 70 GODINA Nova pravila se šire – evo šta da očekuju GRAĐANI SRBIJE

Ključni faktori

Većina evropskih zemalja, pa i Srbija, u stvarnosti nema „penzione fondove“ kakve zamišljamo – sistem funkcioniše po principu da trenutno zaposleni uplaćuju doprinose iz kojih se finansiraju aktuelne penzije. To znači da visina penzije direktno zavisi od broja i platežno sposobnih radnika u odnosu na broj penzionera, objašnjava za NIN ekonomista Aleksandar Stevanović.

Kako dalje objašnjava Stevanović, drugo značajan faktor jeste očekivana dužina života, ljudi pre 30 godina nisu možda zdravstveno bili u stanju da rade do 65-te godine, dok danas ljudi u Danskoj sa 65 godina “pucaju od zdravlja, i dalje su u vrlo dobroj formi i mogu da rade”.

Važan faktor za stabilnost penzionog sistema je i dužina trajanja isplate penzije. Nije isto da li penzioner prima penziju u proseku 10 ili čak 20 godina, što znatno opterećuje finansijsku održivost sistema.

„Mnoge zemlje su upravo zbog ovoga uvele mere podizanja starosne granice za penzionisanje. Ovo je trend koji će pratiti gotovo sve države sa starijim stanovništvom. Druga opcija bila bi znatno niža primanja penzionera u odnosu na plate, što, iskreno, nije fer prema radnicima. Nažalost, ne postoje mnogobrojna kreativna rešenja za usklađivanje interesa zaposlenih i penzionera“, objašnjava Stevanović.

Kada govorimo o održivosti penzionog sistema, ključno je razumeti kako se donose odluke o potrebnim reformama i prilagođavanjima. Stevanović ističe da se sve zasniva na detaljnim analizama finansijskog stanja i demografskih trendova.

“Ključno je da se prvo sagledaju očekivani rashodi i prihodi penzionog sistema, kao i željeni udeo penzija u BDP-u. Na osnovu tih podataka prave se projekcije – ako se uoči manjak prihoda ili rast rashoda, potrebno je doneti odgovarajuće mere. To može značiti usporavanje rasta penzija, što je već regulisano zakonima i samim tim nije moguće, ili pak povećanje starosne granice za odlazak u penziju”, objašnjava on.

Međutim, postavlja se pitanje: da li modeli koji podrazumevaju automatsko povećanje starosne granice, kao što je danski, mogu da se primene i u Srbiji? Stevanović upozorava da se takve odluke ne mogu prepisivati mehanički, jer zavise od lokalnih demografskih i ekonomskih okolnosti.

“Znači, mi treba prvo da završimo izjednačavanje godina staža za žene i za muškarce što će se desiti u narednih 15 ili 14 godina, pa nakon toga mora da se uradi analiza parametara očekivanih godina života, koliki će biti broj zaposlenih i koliki će biti broj penzionera i na osnovu toga donosite odluke koje su optimalne u datom momentu za jedno društvo. Suštinski, ja se iskreno nadam da će za nekih 15 godina i stanovništvo u Srbiji imati duži životni vek, pa da ima smisla govoriti i o povećanju starosne granice. To što nam sad nije neka očekivana dužina života, mislim da ne bi bilo preterano poštena mera sada pomerati tu granicu”, zaključuje on.

Starosne granice

U Srbiji, starosna granica za odlazak u penziju za muškarce iznosi 65 godina, dok se za žene ona postepeno povećava. Od 1. januara 2025. godine, žene mogu da ostvare pravo na starosnu penziju sa 63 godine i 10 meseci života, uz uslov od najmanje 15 godina radnog staža. U odnosu na prethodnu godinu, granica je pomerena za dva meseca – sa 63 godine i 8 meseci.

Kao i u većini evropskih zemalja, u Srbiji je u toku proces izjednačavanja uslova za muškarce i žene. Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju, propisuje pomeranje starosnog uslova za žene sve do 2032. godine, kada će uslovi za oba pola biti izjednačeni na 65 godina života i najmanje 15 godina staža.

Postoji mogućnost da radnici odu u penziju i pre ispunjenja starosnog uslova, a to je najmanje 45 godina radnog staža, kada nema starosne granice i to važi i za muškarce i za žene. Uslovi za prevremenu starosnu penziju su napunjenih 60 godina i 40 godina staža penzijskog osiguranja, međutim, u tom slučaju se penzija trajno umanjuje za 0,34 odsto za svaki mesec pre navršenih godina života propisanih za sticanje prava na starosnu penziju u toj kalendarskoj godini, a maksimalno 20,4 odsto.

U Evropi je situacija slična kao u Srbiji. U nekim zemljama kao što je Francuska su granice manje, pa je trenutno 62 godine, s tim da se postepeno granica povećava do 64 godine. Starosna granica u Nemačkoj biće povećavana svake godine za po jedan mesec do 67 godina do 2031. godine. U Rumuniji, kao i u Srbiji u starosnu penziju muškarci idu sa 65 godina, a žene idu ka granici od 63 godine do 2030. godine. S druge strane u Holandiji je granica 67 godina, kao i u Norveškoj ili Grčkoj za one koji nemaju 40 godina staža, u suprotnom mogu da idu u penziju sa 62 godine.