Danas je Sveti Sava. Đaci, srećna slava!

Srpska pravoslavna crkva danas obeležava Savindan, praznik posvećen Svetom Savi, prvom srpskom arhiepiskopu, utemeljivaču Srpske crkve i jednom od najznačajnijih prosvetitelja u srpskoj istoriji.

Savindan se obeležava 27. januara i ima poseban značaj kao školska slava u Srbiji. U obrazovnim ustanovama širom zemlje ovaj dan protiče bez redovne nastave, uz priredbe, besede i sečenje slavskog kolača u čast svetitelja koji je ostavio neizbrisiv trag u duhovnom i obrazovnom razvoju naroda.

Od vladarskog dvora do monaške kelije

Sveti Sava rođen je kao Rastko Nemanjić, najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje. Iako mu je bila namenjena visoka državna uloga, Rastko se u mladim godinama okrenuo duhovnom putu. Sa svega 18 godina napustio je dvor i otišao na Svetu Goru, gde je primio monaški postrig.

Njegov otac se u početku protivio toj odluci, ali je kasnije sledio sinovljev primer, primivši monaški čin pod imenom Simeon. Njihovo zajedničko delo bila je obnova manastira Hilandar, koji je postao jedno od najvažnijih duhovnih središta srpskog naroda.

Utemeljivač samostalne Srpske crkve

Godine 1219. Sveti Sava izborio je autokefalnost Srpske pravoslavne crkve i postao njen prvi arhiepiskop. Sedište Crkve tada je uspostavljeno u manastiru Žiča, a u narednim godinama osnovane su brojne eparhije, crkve, manastiri i škole.

Istoričari ističu da je njegova uloga prevazilazila isključivo crkvene okvire – Sveti Sava bio je i zakonodavac, diplomata, učitelj i mirotvorac, čija je misija oblikovala temelje srpske države i kulture.

Mošti i simbolika stradanja

Sveti Sava preminuo je 1235. godine u Trnovu, a njegove mošti prenete su u manastir Mileševu, gde su vekovima bile mesto hodočašća. U vreme osmanske vlasti, 1594. godine, Sinan-paša naredio je njihovo spaljivanje na Vračaru, u pokušaju da se slomi duhovni identitet Srba. Na tom mestu danas se uzdiže Hram Svetog Save, kao jedan od najvećih pravoslavnih hramova na svetu.

Književni i prosvetiteljski trag

Pored crkvenog i državnog značaja, Sveti Sava ostavio je dubok trag i u književnosti. Njegova dela, među kojima su „Karejski“, „Hilandarski“ i „Studenički tipik“, kao i „Žitije Svetog Simeona“, smatraju se temeljem srpske srednjovekovne književnosti i duhovne misli.

Svetosavska himna

Himna Svetom Savi, nastala krajem 18. veka, postala je simbol školskih proslava i kolektivnog sećanja. U različitim muzičkim obradama, uključujući one Kornelija Stankovića i Stevana Mokranjca, ona i danas svedoči o trajnom uticaju Svetog Save na srpski narod i njegov identitet.